Zagen & Snoeien

Ieder voedselbos kent zijn eigen begin. Sommigen beginnen met ‘n maagdelijke groene weide, dan zal het onderhoud aan je voedselbosbomen nog ‘n paar jaar op zich laten wachten. Maar in sommige gevallen (zoals bij Marjans Voedselbos en ook Föda Silva) zal er plaats gemaakt moeten worden door geselecteerde bomen die er al staan eerst te verwijderen. Dit kun je op verschillende manieren aanpakken.

Takkenril

De Voedselboskabouters maken hierbij gebruik van een zo min mogelijk invasieve manier, waarbij bepaalde bomen worden omgevormd tot zgn habitat bomen. Het hout dat vrij komt uit de aanleg van zo’n voedselbos blijft in veel gevallen binnen het voedselbos en wordt gebruikt voor natuurlijke afscheidingen. Natuurlijk kun je alles door een versnipperaar gooien, maar dit proces kost veel tijd, energie en levert hooguit ‘n leuk paadje met houtsnippers op. Niet echt ecologisch waardevol, een takkenril zorgt daarentegen voor veel meer leven in het voedselbos. Vogels, insecten en kleine zoogdieren vinden er ‘n plek om te overwinteren, voedsel te zoeken en ook om elkaar op te eten natuurlijk. Daarnaast kan een takkenril zorgen voor ‘n luwte waar bepaalde struiken dan weer profijt van hebben. En natuurlijk kan het dienen als perceelafscheiding en om mogelijk vee uit het voedselbos te houden.

Natuurlijk wil je niet al je bomen perse veranderen in takkenrillen. Als je bijvoorbeeld een oude boomgaard om wil toveren tot een voedselbos kan het zijn dat je meer gebaat bent bij het snoeien en trainen van je fruitbomen.

Houtwallen zijn overigens landschapselementen die in vroeger tijden werden aangelegd om de boer in kwestie te voorzien van hout. Naast het leveren van hout, zorgden deze, door hun grootte en hoogte ook voor afscheiding, voorkwamen dat vee zich te goed deed aan de landopbrengst van de buren en zorgden voor een grotere biodiversiteit. Sommige houtwallen zijn al honderden jaren oud. Zowel de houtwal als de takkenril heeft onderhoud nodig. In het eerste geval door te snoeien of af te zetten, in het andere geval door ze opnieuw bij te vullen met takken. Want ook in 'n takkenril gaat het afbraakproces gewoon door.

Fruitbomen trainen & Snoeien

Vooral fruitbomen uit de Malus (appel) en Pyrus (peer) familie laten zich heel goed trainen. Letterlijk en figuurlijk zorg je er voor dat de appel of peer zich op een zodanige manier ontwikkelt dat er veel vruchten aan komen. Geheel afhankelijk van de vorst in het voorjaar natuurlijk. Als de bloesem bevriest, dan dat jaar geen fruit. Heb je een voedselbos gerealiseerd op ‘n bestaande boomgaard, dan kunnen de Voedselboskabouters je helpen met het onderhouden (snoeien) van oude, verwilderde fruitbomen. Dit is een manier om een goeie opbrengst te verwezenlijken. Fruitbomen hebben namelijk de neiging om dicht te groeien. Als dit eenmaal gebeurt is, kan alleen met rigoureuze maatregelen een fruitboom weer op z’n optimale vruchtzettingscapaciteit gebracht worden. De stelregel hierbij is om niet meer dan 20% van het takkengestel te verwijderen. Het kan dus soms een paar jaar duren voordat ‘n fruitboom weer zo bijgewerkt is dat’ie er mooi, fris en fruitig bij staat. Veel mensen durven het snoeien vaak niet aan en er is ook wel enige durf voor nodig. Maar bedenk, snoeien doet groeien! Of in dit geval, appel- en perenmoes in overvloed! Daarbij echter wel de hieronder volgende zaken even goed in de gaten houden.

Met je zaag je voedselbos in?

Nog een aantal tips om te onthouden, mocht je met ‘n zaag je voedselbos in gaan;

  • Vergewis je van de juiste tijd om te snoeien/zagen. Een tak uit ‘n berk halen in het voorjaar zal ‘m zeker niet helpen. De boom kan er zelfs aan dood gaan doordat de worteldruk zo hoog is dat’ie letterlijk leegbloed. Hetzelfde geldt voor walnoten.

  • Zorg voor scherp en schoon gereedschap. Een gerafelde wond zal altijd slechter genezen dan eentje met ‘n vlak snijvlak.

  • Vermoed je ‘n ziekte, ontsmet je zaag/mes altijd tussen de verschillende bomen. Dit kan met ‘n emmertje Dettol of ander schoonmaakmiddel. Weet je het niet zeker, haal er dan een professional bij.

  • Maak geen horizontale snedes; hier komt water op te staan waardoor de boom kan gaan rotten. Altijd onder ‘n hoek.

  • Bij gebruik van ‘n kettingzaag, zorg voor de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM). Een ongeluk zit in ‘n klein hoekje. Je bent tenslotte hout aan het zagen, niet je been of arm. Een gecertificeerde cursus voor het omgaan met een kettingzaag is altijd een goede investering.

  • Gebruik het juiste gereedschap voor de taak. Met ‘n klein hand zaagje ‘n dikke tak doorzagen gaat wel, maar duurt (te) lang, waardoor de tak kan uitscheuren. De Voeselboskabouters hebben alle mogelijke gereedschappen in hun arsenaal om de klus op de juiste manier te klaren. Waar nodig wordt er extra hulp ingeroepen van andere professionals.

  • Moet je ‘n dikke tak doorzagen, doe het in delen. Zo verminder je het gewicht op de oksel geleidelijk wat ook weer uitscheuren voorkomt. Of erger (tak tegen ladder).

  • Heb je ‘n waterpartij en moet je met de kettingzaag aan de gang, maak gebruik van biologisch afbreekbare kettingolie. In de winter kun je zelfs koolzaadolie gebruiken.

  • Ga nooit op ‘n ladder staan bij gebruik van ‘n kettingzaag!! De Voedselboskabouters hebben een aantal klimmers met professioneel materiaal om klussen in bomen veilig en verantwoord uit te voeren.

  • Moeten er drastische ingrepen gedaan worden, doe het altijd met z’n tweeën. Iemand moet 112 kunnen bellen tenslotte.

  • Zorg voor ‘n net werkveld. Haal afgezaagde takken altijd gelijk weg en stapel zo op naast de boom waar je mee bezig bent. Dit voorkomt dat je er over struikelt en geeft een beter overzicht van hoeveel materiaal je al uit de boom gehaald hebt.

  • Fruitbomen snoeien is een vak apart. Je kunt er zelfs op afstuderen. En het vergt durf! Zo lang je de 20% regel in de gaten houdt en je gesteltakken en loten uit elkaar kunt houden kan er niet zo heel veel fout gaan.