Een lekker hapje dood afval uit het bos

Zoals we in het vorig artikel over schimmels vertelde, zijn paddenstoelen erg belangrijk in een bos. Ze zijn eigenlijk de beheerders van de natuur. Daarnaast kunnen we ze op talloze manieren gebruiken. We kunnen van allerlei soorten materialen maken van het mycelium (het netwerk van schimmeldraden), maar we kunnen ze ook voor medicinale doeleinden gebruiken.

Een van de meest significante manier waarop we schimmels kunnen gebruiken is wellicht de mogelijkheid om de vruchtlichamen (paddenstoelen) te kunnen eten. In dit artikel zullen we eens gaan kijken hoe dat in een voedselbos zou kunnen.

Achtergrond

Het kweken en eten van schimmels is in de natuur geen ongebruikelijk fenomeen. Er bestaan zelfs mieren die al tientallen miljoenen jaren schimmels kweken in hun nest om vervolgens het mycelium te kunnen eten. Deze mieren heten bladsnijdersmieren. Het hele gedrag van deze mieren is afgestemd op het verzamelen van kleine stukjes blad van specifieke bomen. Hiervoor maken ze een soort van snelwegen door het hele oerwoud om zo efficiënt mogelijk stukjes blad uit de toppen van de bomen te halen en naar hun nest te brengen. In hun nest voeden ze een schimmel met deze bladeren. Vervolgens eten ze deze schimmel op. Bij het verplaatsen van de kolonie of het aanmaken van een nieuw nest worden zelfs stukjes schimmel meegenomen zodat de schimmel in het nieuwe nest weer verder groeit. In dit filmpje is meer te zien van het leven van deze mieren.

Naast deze mieren zijn er talloze andere dieren die Paddenstoelen en schimmels als voedselbron hebben. Bijen schijnen speciaal naar rottend hout te gaan om het mycelium te eten als gezonde toevoeging op hun dieet en Truffels zijn zo geëvolueerd dat ze voor vele dieren zeer aantrekkelijk ruiken om zo gegeten te worden voor het verspreiden van sporen. Wij als mensen zijn niet veel anders en we eten en kweken al jaren paddenstoelen. Ondanks dat de kweek in de westerse cultuur van oudsher op een laag pitje staat, worden paddenstoelen al eeuwen gecultiveerd in Azië. En in Oost Europa is het wild plukken van paddenstoelen nog steeds verweven met de cultuur.

Op hout

Maar hoe kunnen we eetbare paddenstoelen nou het beste benutten in een voedselbos? Een manier is het groeien van paddenstoelen op dood hout. Veel soorten schimmels breken hout af. Hout bestaat namelijk voor een groot gedeelte uit lignine. Lignine is een hele stevige stof die er voor zorgt dat hout zo hard is. In de natuur zijn op enkele uitzonderingen na schimmels de beste afbrekers van lignine.

Omdat er in een voedselbos ook veel hout is kunnen we dit met schimmels besmetten die naast het afbreken van het hout ook nog eens eetbare paddenstoelen produceren. De welbekende Oesterzwam en Shiitake zijn paddenstoelen die bijvoorbeeld goed op hout groeien.

Naast dood hout zijn er ook paddenstoelen die op levende bomen groeien. Vaak zijn deze schimmels parasitair en doodde ze uiteindelijk de boom. Maar ook dit kunnen we in een voedselbos toepassen. Soms begint een voedselbos namelijk in een bestaand bos waar dan wel eens bomen aanwezig die uiteindelijk toch weg moeten. We kunnen dan de schimmels inzetten om deze bomen op een natuurlijke manier dood te laten gaan en er intussen ook nog eetbare paddenstoelen van te kunnen oogsten.

Op de grond

Naast de paddenstoelen die op dood of levend hout groeien zijn er ook vele schimmels met eetbare paddenstoelen die in de bodem en/of de strooisellaag groeien. Vooral als een voedselbos begint als weiland kunnen we op grote schaal het veld bespuiten met soorten zoals Weidechampignons of Grote parasolzwammen. Deze zullen dan opduiken op de plekjes waar het veld geschikt hiervoor is.

Verder zijn er ook schimmels die in de bodem in samenwerking met plantenwortels. Deze schimmels heten mycorrhiza’s. Dit zijn vaak de meest gezochte paddenstoelen. Hieronder vallen de welbekende truffels, het Eekhoorntjesbrood, Cantharellen en sommige Morieljes.

Op truffels en morieljes na worden deze paddenstoelen nog nergens gekweekt. Dit komt omdat het ten eerste ingewikkelder is en ten tweede niet rendabel is voor een kweker. Echter, is er gebleken dat het wel veel rendabeler is dan een hout productiebos. Zelfs wanneer je goedkopere soorten mycorrhiza’s bij de aanplant van de bomen doet, zal de opbrengst van de paddenstoelen na 10 jaar al meer zijn dan wanneer je het hout verkoopt van de volwassen bomen. Zo ook kun je, je voorstellen dat de afzet van een voedselbos vergroot kan worden met dit soort schimmels. Deze schimmels ondersteunen de bomen namelijk aanzienlijk en produceren dan jaarlijks als het goed gaat overheerlijke paddenstoelen. Om deze paddenstoelen te kweken moeten boompjes samen met de schimmels worden aangeplant. Perfect dus als een voedselbos op een weiland begint. Het enige wat een probleem zou kunnen zijn is dat mycorrhiza schimmels vaak van schralere bodems houden. Daarom moet nog uitgetest worden welke soorten en op welke manieren we deze soorten het beste in een voedselbos kunnen kweken. Maar al met al zijn er dus heel veel mogelijkheden om in een voedselbos eetbare paddenstoelen te kweken. Wij hopen dan ook dat vele voedselbossen paddenstoelen toe kunnen gaan voegen aan hun lijst met eindproducten.