Wat schimmelt daar in het bos?

We horen en zien er veel over, zowel in de boeken die we lezen over voedselbossen als op de vele social media pagina's waarin voedselbos experts en enthousiastelingen hun kennis en ervaringen delen. De schimmel daarmee misschien wel de echte spin in het web die alles verbind en mogelijk maakt. Zonder een gezond schimmel netwerk ook geen gezond voedselbos, kun je wel stellen, maar wat zijn schimmels nu eigenlijk en waarom zijn ze zo belangrijk? In dit artikel hopen wij daar wat licht op te schijnen.

Wat zijn schimmels?

Schimmels zijn een rijk van organismen wat haast zo oud is als het leven op aarde zelf. Ze waren de eerste meercellige organismen en hebben samen met algen in de vorm van korstmossen leven op het land mogelijk gemaakt. Vroeger toen het aardoppervlak boven de zeespiegel nog een groot gesteente was konden korstmossen zich hierop vestigen. Korstmossen zijn organismen waarin schimmels en algen samenwerken om te overleven. Als ware pioniers waren zij de eerste organisme die op het landoppervlak konden leven. Toen bestond het land alleen nog maar uit gesteente. De algen deden aan fotosynthese en de schimmels beschermden de algen en aten heel langzaam aan de stenen om mineralen voor de algen te winnen. Doordat deze korstmossen ook weer doodgingen ontstond er heel langzaam over een tijd van miljoenen jaren een humus achtige laag op het gesteente. Dit maakte het mogelijk voor andere organisme om boven het wateroppervlak te gaan leven. Meer over korstmossen vind je hier. Vanaf die tijd zijn schimmels altijd op het land aanwezig geweest.

De belangrijke rol van schimmels

Omdat de schimmels al zo lang op aarde zijn, zijn ze door de evolutie met gigantische diversiteit aanwezig. Het is daarom ook niet gek dat in vele niches van het ecosysteem schimmels een rol spelen. Iedere bosbodem bestaat zelfs voor zo’n 30% uit schimmeldraden. Onze kennis over de verschillende soorten schimmels is als je kijkt naar hoeveel soorten je hebt nog best beperkt. Wetenschappers schatten dat we ongeveer 5-6% van alle schimmels op aarde kennen. En van die 5-6% weten we van heel veel schimmels nog weinig wat ze doen en wat de functie ervan is. Van in de bladeren van planten tot in de darmen van kevers. Er zijn mieren die schimmels kweken en daarvoor in ruil aan de schimmeldraden (mycelium) kunnen eten. Je hebt mycorrhiza schimmels die met plantwortels relaties aan gaan en als een soort verlengkabel werken van wortels en zo ook planten met elkaar verbinden. Je hebt schimmels die zieke bomen opruimen. Je hebt schimmels die bomen beschermen tegen infecties van ziektekiemen zoals de Berkenzwam bij, je raadt het denk ik al, de berk. Veel van de eigenschappen van schimmels zijn voordelig voor de mens. Mycoloog Paul Stamets heeft een beroemde TED talk over hoe Paddenstoelen oplossingen kunnen bieden voor veel van onze problemen. Kijk deze hier.

Paddenstoelen als medicijn, als aansteker of toch als leer?

Schimmels zijn dus op taloze manieren in te zetten, onder ander ook als medicijn. Denk als eerste maar even aan de wel bekende penicilline. Schimmels bevatten namelijk stoffen om zichzelf (of een boom waar ze in groeien) te beschermen tegen ziektekiemen. De Berkenzwam van hierboven, bevat bijvoorbeeld bepaalde stoffen die ontsmettend werken. Daarom kunnen wij Berkenzwammen gebruiken bij wonden of om ons immuunsysteem mee te versterken. In 1991 werd een lijk aangetroffen van een man uit de kopertijd. Lees hier wat we allemaal over deze man (Ötzi genoemd) weten. Ötzi had Berkenzwammen en een Tonderzwam bij zich. Dit betekend dus dat wij als mensen al eeuwen lang de toepassingen van Paddenstoelen kennen. De Tonderzwam die Ötzi bij zich had hing aan z’n rechterzijde ter hoogte van zijn heup. Dit kan suggereren dat het een belangrijk onderdeel was van zijn uitrusting. De Tonderzwam heeft namelijk een laag mycelium in het midden zitten wat gedroogd perfect vlamvat, maar heel langzaam verkoolt. Met de harde buitenkant van de Tonderzwam is dit dus perfect geschikt om je vuur mee te nemen van plek naar plek. Een soort van eerste aansteker dus die cruciaal was voor het leven op plekken waar het koud was. Je moest je immers op kunnen warmen bij een vuurtje van tijd tot tijd. Paddenstoelen hebben dus waarschijnlijk een grote bijdragen geleverd in de geschiedenis van de mens.

Naast dat de tonderzwam een goede vuurmaker is, kan deze ook nog op een andere manier worden ingezet. Die laag mycelium die in een tonderzwam zit, kan ook worden geweekt en als paddenstoelenleer worden verwerkt. Dit leer is enorm zacht en perfect te gebruiken voor een mooie hoed of tas. Verder kan mycelium gebruikt worden voor het maken van meerder materialen, denk bijvoorbeeld aan plastic. Daarmee kunnen schimmels in de toekomst dus ook een alternatief voor de plastics problemen gaan Meer hierover vind je hier.

Genoeg toepassingen dus van paddenstoelen en schimmels, al buiten het eten om.

In het volgende artikel zullen we eens gaan kijken hoe het met de eetbare paddenstoelen zit.