Waterpartijen en Voedselbossen

Voor wie het nog niet wist, kabouters worden geboren met vliesjes tussen hun tenen. De precieze evolutionaire nut en noodzaak hiervan is nooit echt goed onderzocht maar het levert wel curieuze observaties in het wild op. Want in tegenstelling tot wat mensen over het algemeen denken, staan kabouters niet alleen maar sullig in de tuin op ‘n boomstronk, hebben ze echt niet alleen maar duffe hoedjes op (de laatste trend in hoeden haute couture zijn de spectaculaire creaties van Denise Wortelstronk) en pijp roken was in de kabouterwereld alweer uit toen het in de mensenwereld net aan z’n rage begon. Kabouters kunnen over water lopen!! En nog snel ook. Of het ligt aan hun waterdichte pantoffels of toch de vliesjes tussen hun tenen, wie het weet mag het zeggen. Misschien heb je het wel al eens gezien, maar veel mensen die het zeggen te hebben waargenomen, zo’n watersurfende kabouter, zullen zeggen dat het ongelooflijk was, dat ze het zelf eigenlijk niet zeker weten of ze het wel echt gezien hebben. Dus jah, wat moeten we nou precies geloven? Misschien vooral dat water een belangrijk element is en ook zeker goed voor je voedselbos.

Sallie

Waar Bram, onze voedselboskabouter, het meest van hield, naast z’n vrouw en kinderen en eekhoorntjesbrood, was in z’n hangmat liggen, met uitzicht op z’n paddenpoel. En ondertussen het leven bespreken met zijn beste vriend Sallie. De twee rietstengels die hij dit jaar had uitgekozen om ‘n hangmat in te bevestigen bogen flink door toen hij plaats nam in de hangmat. Had hij de vorige avond iets minder pompoensoep gegeten, dan was er misschien wat meer beweging in de hangmat gekomen, nu lag hij met z’n achterwerk in de watermunt. Heerlijk ruiken deed het wel, maar echt ontspannen was het ook niet. Bram besloot dan maar niet in de hangmat te gaan liggen maar op bezoek te gaan bij een van de bewoners van de paddenpoel. Sallie, de salamander zat op het blad van de lisdodde (de wortel is trouwens eetbaar) toen Bram het hoekje om kwam en hem in het vizier kreeg. “Heej Sallie!! Laat je mooie buik nog eens zien?!” Sallie keek Bram fronsend aan. “Ik heet wel ‘n Vuursalamander, maar in tegenstelling tot wat m’n naam doet vermoeden heb ik ‘n hekel aan vuur en ook mijn buik heeft niet die mooie kleur als m’n Chinese Neef.” Met ‘n nuffige uitdrukking op zijn gezicht sprong Sallie van het blad af en verdween tussen het gras, Bram verbouwereerd achterlatend. “Het was maar een compliment hoor.” dacht Bram. “Die zal wel balen dat’ie binnenkort, als het water weer bevriest niet meer op bezoek kan komen voor eekhoorntjesbrood en gedroogde insecten biscuits”.

De meerwaarden van waterpartijen

Waterpartijen, hoe klein ook, zijn van onschatbare waarde voor voedselbossen. Ze zorgen onder andere voor waterberging, reflectie van zonlicht en zijn -over het algemeen- een bron van biodiversiteit die z’n weerga niet kent. Padden, kikkers, salamanders, schaatsenrijders, libellen en hun woest uitziende larven, vlinders, zelfs bijen maken er hun stekkie van. Ook wat betreft planten is de diversiteit gigantisch. Het al eerder genoemde Watermunt, Lisdodde, Kattenstaart, de Lis, het Moeras-vergeet-mij-nietje. Maar ook veel vogels vinden het fijn om ‘n stukje water in de buurt te hebben. Waar vogels gewoon wegvliegen, als ze geen zin hebben om te badderen het koude winterse water, amfibieën hebben deze optie natuurlijk niet.

Amfibieën

Een waterpartij die diep genoeg is (minimaal 80cm) zal niet tot op de bodem bevriezen. Dat levert voor veel dieren, die in en om de poel leven al een veilige haven om zich te beschermen tegen de snijdende winterwind, maar vooral amfibieën hebben ‘n ingenieuze manier gevonden om zich in leven te houden, ze graven zich in, in de bodem van de poel en halen adem door hun huid. Aangezien het zgn koudbloedige dieren zijn, zal hun metabolisme -de snelheid waarmee biologische processen in hun lichaam zich voltrekken- op ‘n serieus laag pitje gezet worden in de winter. Daardoor hebben ze ook minder zuurstof nodig, minder suikers om te verbranden en staat hun ontwikkeling in de winter nagenoeg stil. Op zich handig, om zo de winter door te komen maar het levert helaas ook ‘n gevaar op. Schimmels kunnen de amfibieën aantasten, want als je 4 maanden stil zit, onder de grond, ga ze dan maar eens van je af houden.

"...vooral amfibieën hebben ‘n ingenieuze manier gevonden om zich in leven te houden, ze graven zich in, in de bodem van de poel en halen adem door hun huid"

In vroeger tijden kwamen er veel meer poelen en moerasachtige landschapselementen voor in Nederland. Maar door de moderne landbouw en algemene ontwikkeling van het land, werden deze steeds vaker omgezet in vlakke stukken grasland of bebouwd voor menselijke bewoning. Naast een afname in de leefgebieden van veel amfibieën is er nog een probleem waar de amfibieën tegenwoordig last van hebben. Batrachochytrium dendrobatidis(Bd) en Batrachochytrium salamandrivorans(Bsal), van de stam Chytridiomycota zijn schimmels die super gevaarlijk zijn voor amfibieën wereldwijd. Uit onderzoek is gebleken dat deze schimmel al aan heel wat soorten de pijp aan Maarten heeft laten geven. Uitgestorven zijn dus. Ook de vuursalamander, die op nog maar een paar plekken in Zuid-Limburg (NL) z’n leefgebied heeft, heeft het extreem moeilijk. Met de aanleg van ‘n voedselbos een plek geven voor deze dieren - met de aanleg van ‘n waterpartij - is dus niet alleen fijn om van het voedselbos een holistisch geheel te maken, maar levert ook nieuwe leefgebieden op voor diersoorten die op het punt staan te verdwijnen van de aardbodem.

Voor de winterslaap begint

“Klop, klop, klop”, hoorde Bram en z’n gezin roepen toen ze, rond het vallen van de avond, rond de tafel een potje zaten te kaarten. Bram liep naar de deur van ‘n huisje en maakte open. Het was Sallie de Salamander. “Waarom hangen jullie die deurbel zo hoog?? Ik kan er amper bij!”, zei Sallie terwijl hij naar binnen liep. “Ik kwam even sorry zeggen, voor vanmiddag” vervolgde hij, “Ik heb helemaaaaaaal geen zin in de winter”. “Snap ik helemaal,” zei Bram. “Fijn dat je er bent Sallie, kun je ons helpen met de kachel aan te maken?”, riep z’n jongste. Sallie keek haar niet begrijpend aan, terwijl ze haar lachen bijna niet kon bedwingen. “Jah, je bent toch ‘n Vuursalamander??”. “Foei! Hannah!!”, riep Bram, die z’n lachen ook haast niet kon bedwingen. Sallie stond er een beetje beteuterd bij, maar herpakte zich. Dit was de laatste keer dat hij z’n vrienden zou zien dit jaar. Beter z’n tijd bovengronds nog even plezierig laten zijn. “Maar natuurlijk!!”, zei hij. “Dat soort klusjes kun je ook beter aan ons professionals overlaten”.

Het werd nog een gezellige avond, met insecten biscuits waar Sallie dol op was, nog meer pompoensoep voor Bram en een helder, knapperend haardvuur. Ja, laat dat maar aan de professionals over!